Erfgoedroof

Een positief restitutiebesluit voor een vermist gewaand schilderij is het mooiste resultaat dat een onderzoeker van roofkunst zich kan wensen! Lees hier het persbericht van Restitutiecommissie, dat vandaag is verspreid. Het meer gedetailleerde advies is hier te vinden. Fruitstilleven door Johannes Bosschaert,  NK2856. F oto: RCE. Met steun van het Mondriaan Fonds mocht ik in 2021-2025 onderzoek doen naar de roof van vrijmetselaarserfgoed in de Tweede Wereldoorlog. De vrijmetselarij, een eeuwenoud sociaal netwerk met een bijzondere rituele traditie, is in nazipropaganda afgeschilderd als een ‘volksvijandig Joods complot’. In werkelijkheid vormden de tolerante idealen en landelijke organisatiestructuur van de vereniging een potentiële bron van verzet, een bedreiging voor de bezetter. In september 1940 werd de vrijmetselarij in heel Nederland verboden, waarna een systematische roof van alle logebezit volgde. Niet alleen de banktegoeden, verenigingsgebouwen en inboedels, maar oo...

In tijdschrift  Haagse Historie  (nr. 33) is opnieuw aandacht voor vrijmetselarij. Dit maal is een artikel gewijd aan de prachtige rituele architectuur van het gebouwencomplex in de De Ruijterstraat, in 1916 gebouwd door architect Karel de Bazel. Zijn 'Gesamtkunstwerk' omvatte onder meer leslokalen, een bibliotheek en twee rituele ruimtes, bestemd voor de theosofen- en vrijmetselaarsloges waarvan de architect ook zelf lid was. De ruimtes zijn voorzien van rijke symboliek in vorm, kleur en materiaal. In de Tweede Wereldoorlog werden de loges door de bezetter beroofd, en hun gebouw gebruikt als opslagruimte en veilinglocatie van geroofde goederen. Na de bevrijding kregen de loges het gebouw terug, maar eind jaren 1990 verhuisden zij vanwege stijgende beheerskosten naar moderne accommodatie. Het gebouw werd onderdeel van het PTT-Museum (later Museum voor Communicatie) in de Zeestraat. Nu ook de meest recente bewoner, Beeld en Geluid Den Haag, uit dit pand is vertrokken, is de gro...

Tijdens de afgelopen Open Monumentendag (9-10 sept.) was er volop aandacht voor vrijmetselarijgeschiedenis. Diverse loges in het land openden hun historische gebouwen voor belangstellenden. De aftrap van Monumentendag voor de Haagse regio vond plaats in het Vrijmetselarij Museum, waar Tim de Haan van Unesco Nederland de openingshandeling verrichtte. Een impressie is hier te vinden. Op 10 september stond een lezing gepland door dr. Kroon bij Beeld en Geluid Den Haag, maar zij werd wegens ziekte vervangen door drs. Audrey Wagtberg Hansen. De lezing ' Geheim Den Haag: rituele architectuur ' vroeg aandacht voor het unieke gebouw, waarin het museum is gevestigd. Het betreft een ritueel complex, gebouwd door architect-vrijmetselaar-theosoof Karel de Bazel in 1916. De oorspronkelijk ingang lag aan De Ruijterstraat 67-67a. Het pand werd gezamenlijk gebruikt door zowel de Haagse theosofenloge, als vrijmetselaarsloge Rakoczy en een Rozekruizersgenootschap, maar ook verhuurd voor allerl...

Om vast te kunnen stellen welke vrijmetselaarsbezit sinds 1940 is vermist, is van belang vast te stellen waaruit de erfgoedcollecties van Orde en loges in 1940 bestonden. De onderzoekster van dit erfgoedroofproject, dr. Andréa Kroon, doet daarom óók onderzoek naar het ontstaan van het Vrijmetselarij Museum in Den Haag. Ze ontdekte onder meer dat het museum, waarvan de oprichting wordt toegeschreven aan Grootmeester prins Frederik in het midden van de 19de eeuw, veel ouder is dan gedacht. Vermoedelijk is het museum al opgericht in 1802. Kroon deed verslag van haar onderzoek op 25 mei j.l. tijdens de internationale studiedag van Stichting OVN, die geheel gewijd was aan de geschiedenis en collectie van het Vrijmetselarij Museum. De lezing, From 18th century club archive to cultural heritage: the history of the Dutch Museum of Freemasonry , is hier terug te luisteren. Impressie van de lezing op de OVN-studiedag op 25 mei 2023. Foto: Marty Bax.

Wist je dat er zoiets als een Vrijmetselaarspodcast bestaat? Dit is hét moment om mee te luisteren, want want de komende dubbelaflevering is een special over het Vrijmetselarij Museum.  In deel 1 (aflevering 13) praten Hoofd Museum Blair Kneppers en vrijwilliger Hans met interviewer Sander Bergwerff over wat en voor wie het Vrijmetselarij Museum is, het belang van de collectie en over het enthousiaste vrijwilligersteam dat voor het museum onmisbaar is.  In deel 2 (aflevering 14) praat dr. Andréa Kroon, gastconservator van de tentoonstelling 'Vrijheid en vooroordeel’, over haar huidige onderzoek; de roof van vrijmetselaarserfgoed tijdens de Tweede Wereldoorlog. Beide afleveringen vind je hier: https://lnkd.in/e_ccU28s Sander Bergwerff interviewt het museumteam. Foto: Linda van der Horst